|
Lady Gaga's Judas
Recensie, GoedGelovig.nl, 30-04-11
Zoals ik eerder voorspelde in mijn recensies van Alejandro en Born this Way gebruikt de controversiële Lady Gaga religie niet in een willekeurige manier, zoals meisjes hun rozenkransen kopen bij de H&M, maar als Madonna als een bron van inspiratie en provocatie. Wat je ook van Gaga vindt, dom is ze niet: ze weet duivels goed wat de religieuze symbolen en frases betekenen die ze in haar repertoire gebruikt. Het vinden van een eenduidige boodschap in haar teksten is heel moeilijk, evenals de plaatsbepaling waar 'the Fame Monster' zich in religieus opzicht precies bevindt. Natuurlijk provoceert ze de katholieke kerk, zoals haar inspirator Madonna ook meerdere malen expliciet gedaan heeft, maar haar teksten daarmee kaltstellen is oninteressant en te gemakkelijk. Wie iets van onze cultuur wil begrijpen, moet Gaga's beeldtaal ontcijferen.
Judas, de verrader
 In Gaga's laatste single met de intrigerende titel Judas (youtube.com) staat - misschien wel het meest van al haar werk tot nu toe - vol met religieuze verwijzingen, die bovendien rechtstreeks terug te voeren zijn om de christelijke traditie. Lady Gaga bezingt in dit lied haar liefde voor Judas Iskariot, de spreekwoordelijke verrader die Jezus aan zijn beulen verraadde door hem nota bene een kus te geven, het universele teken voor innige vriendschap en liefde. Door die 'Judaskus' wordt Jezus geïdentificeerd en uiteindelijk geëxecuteerd. Judas is niet echt een van de populairste figuren uit het Nieuwe Testament. En dat hij zelf ook goed in de gaten. Nadat hij spijt had gekregen van zijn verraad geeft Judas zijn 'bloedgeld' terug naar de tempelpriesters die het hem gegeven hadden. Wat er daarna met Judas gebeurt is niet helemaal duidelijk: de evangelisten laten hem zelfmoord plegen, maar de Handelingen laten hem dodelijk verongelukken op de akker die hij van het bloedgeld gekocht had.
Gaga's tekst zit echter ook vol met andere bijbelse verwijzingen. "I'll wash his gfeet with my hair if he needs" is een duidelijk verwijzing naar het verhaal van de 'zondares' die Jezus' voeten met haar tranen wast en afdroogt met haar haren. Gaga's heftige verlangen ("I am ready") wordt door haar minnaar bruut beantwoord: "Even after three times, he betrays me". Het is een duidelijk verwijzing naar het drievoudig verraad van Petrus, "ik ken die mens, die Jezus niet!"
'Koning zonder kroon'
Het refrein van het lied Judas bestaat uit een schimmige zin: "I'll bring him down, a king with no crown". Het roept associaties op met het christelijke idee van de nederigheid van de Christus: hij is gekomen zonder glorie, zonder leger, zonder hofhouding, geboren in een stal in Bethlehem. De frase "I'll bring him down" laat zich dan op twee manieren uitleggen: of het gaat om de kruisafname (positief) of om het neerhalen van Christus' koningschap door Judas (negatief). Bovendien klinkt er bedoeld of onbedoeld een associatie mee met het lied King Without A Crown van de Joodse popartiest Matisyahu, die met deze term precies de messias wil aanduiden, de langverwachte verlosser.
'Heilige dwaas'
Het tweede gedeelte van het refrein bevat de tekst "I'm just a Holy Fool, o baby, he's so cruel". Het begrip 'heilige dwaas' wordt in de christelijke traditie wel in verband gebracht met een godgewijd leven. Zo bestaat er een Simeon de Dwaas (6 e eeuw) uit Edessa die bekend stond om zijn onbegrijpelijke gedrag. Zo had hij de neiging om kaarsen in de kerk steeds uit te blazen en vrouwen met nootjes te bekogelen. 'Dwaasheid' word took wel al seen christelijke geuzennaam gebruikt op basis van de brieven van Paulus. "Wij zijn dwaas omwille van Christus, terwijl u dankzij Christus zo geweldig wijs bent; wij zijn zwak, terwijl u zo geweldig sterk bent; u staat enorm in aanzien, terwijl wij worden veracht." (1 Kor. 4,10)
Felix Culpa
In het tweede couplet van Judas zingt Gaga "I couldn't love a man so purely // even prophets forgave his crooked way". Volgens mij verwijst Gaga hier naar het theologische probleem van de schuldvraag. Als Judas immers, zoals het Nieuwe Testament op vele plaatsen lijkt te suggereren, was voorbestemd om Jezus te verraden en daarmee het goddelijk verlossingswerk in gang te zetten, kan hij dan moreel verantwoordelijk worden gehouden voor zijn daden? Sterker nog: wat als Judas naar zijn geweten had geluisterd en Jezus NIET had verraden? Zaten we nu nog met de erfzonde en een afgesloten hemelpoort….. Felix culpa, zeiden de kerkvaders dan: gelukkige schuld door welke de verlosser mens is geworden.
'Foute man'
Gaga lijkt in dit lied de apostel Judas Iskariot een zekere rehabilitatie te geven. Geheel des Gaga's is haar argumentatie niet van theologische of morele, maar van erotische aard. Ze voelt zich heftig aangetrokken tot deze 'foute man' bij uitstek. Opvallend is dat zij enkele bekende symbolen en frases op Judas toepast die bijbels gezien niet bij hem horen: voetenwassen, driemaal verraden, enzovoorts. Een scepticus zou misschien opmerken dat Gaga haar bijbelse bronnen niet kent. Maar ik denk eerder dat ze verwarring wil schoppen en aandacht wil vragen voor het meest duistere karakter in het passiespel. Immers: het Beest is ook interessanter dan de nette prins waarin hij veranderd (Beauty and the Beast), het spook is veel stoerder dan de beschaafde Raoul (The Phantom of the Opera) en Jesse James veel romantischer dan de sheriff die hem neerschiet.
En laten we eerlijk zijn: komt een rehabilitatie voor de noodlottige Judas niet dicht in de buurt van een Felix culpa?
Bron: Deze recensie is gepubliceerd op GoedGelovig.nl.
...
|
