|
Johannes Paulus II vestigt nieuw record met heiligverklaring
Interview, BN|De Stem, Brabantsdagblad, Eindhovens Dagblad, De Limburger, PZC, De Stentor, Tubantia, 27/28-04-11
Paus Johannes Paulus II vestigt een nieuw record. Zo snel is in de laatste vier eeuwen nog nooit iemand zalig verklaard. Haastige spoed is zelden goed?
 Santo Subito! Dat riepen jongeren in Rome om, meteen na het overlijden van Johannes Paulus II in 2005. De paus moest ‘direct heilig’ worden verklaard. Direct is het niet geworden, maar de weg naar de heiligverklaring wordt wel veel sneller dan gewoonlijk afgelegd. Het record, sinds de zestiende eeuw, staat nu nog op naam van Moeder Theresa. Zij werd na 6 jaar en 6 weken zalig verklaard, een noodzakelijke stap op weg naar de heiligverklaring. Johannes Paulus II komt zondag met stip op 1 na 6 jaar en vier weken.
Laat de tijd verstrijken
Normaal gesproken laat het Vaticaan graag een flink aantal jaren verstrijken tussen de dood van potentiële heilige en de zaligverklaring zelf, legt cultuurtheoloog Frank Bosman van de Universiteit van Tilburg uit. „De gewoonte is te wachten totdat iedereen die de betreffende persoon heeft gekend is overleden. Zo is er wat afstand, is het minder emotioneel.” Bij Johannes Paulus II en Moeder Theresa is hier niet voor gekozen. De reden volgens Bosman: hun populariteit. „Van sommige mensen is al tijdens het leven duidelijk dat ze heilig zullen worden. Waarom dan nog jaren wachten? Het Vaticaan kan nu goede sier maken met de zeer geliefde JP II.”
Aureooltje
Maar er speelt meer, zegt Peter Nissen, hoogleraar Vergelijkende Godsdienstwetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen. De nieuwe paus, Benedictus XVI, was de rechterhand van Johannes Paulus II. „Met een zaligverklaring zegt de kerk: deze persoon is bij God. Neem een voorbeeld aan deze persoon, hij heeft volmaakt geleefd. Door Johannes Paulus II zalig te verklaren legitimeert de nieuwe paus het beleid van zijn voorganger. En daarmee straalt er dus vast een klein aureooltje boven zijn eigen beleid.”
Misbruik
Kerkhistoricus Nissen vindt de zaligverklaring mede daarom ‘zeer bedenkelijk’. Hij heeft nog andere redenen. „Op het beleid van Johannes Paulus II is veel kritiek mogelijk. Maar dat wordt nu lamgelegd. Er is natuurlijk de kwestie van het seksueel misbruik. Johannes Paulus II heeft daar veel van geweten. Het lijkt wel alsof het Vaticaan hem nu zo snel mogelijk zalig wil verklaren, omdat we niet weten wat er allemaal nog meer boven water zal komen.” Volgens Bosman wordt de vorige paus helemaal niet zo direct geassocieerd met misbruik. „Het speelde natuurlijk al sterk tijdens zijn pontificaat, maar het kleeft niet aan hem. En zolang dat niet het geval is, heeft het Vaticaan er ook geen last van.”
Eenvoudige regels
Dat Johannes Paulus II zo snel zalig kan worden verklaard, komt onder meer doordat tijdens zijn pontificaat de regels zijn vereenvoudigd. Het Vaticaan hoeft sinds 1983 een procedure die het bisdom eerst moet doorlopen, vervolgens niet nog eens over te doen. Ook is voor een zaligverklaring maar één wonder nodig, net als voor de heiligverklaring. Voor 1983 waren dat er twee per stap.
Vraagtekens
Bij het wonder dat de zaligverklaring van Johannes Paulus II mogelijk maakt, zijn de afgelopen jaren wat vraagtekens geplaatst. De Franse zuster Marie-Simon Pierre genas van Parkinson nadat ze de naam van de paus op een briefje had geschreven. Vorig jaar kwamen er berichten dat de ziekte zou zijn teruggekeerd of dat het om een heel andere aandoening ging. De uiteindelijke conclusie van het Vaticaan: het gaat wel degelijk om een wonder.
Laconiek
Niet alle zaligverklaarden promoveren tot heilige, maar de meesten wel, zegt Nissen. „Zo’n tweede wonder is altijd wel te vinden. Er is altijd wel iemand die genezen is van hoofdpijn na het bidden tot een zalige. Zo laconiek spreken ze er in Rome ook over.” Naast dat wonder is het een vereiste dat een zalige internationaal wordt vereerd. Dat is geen probleem bij Johannes Paulus II, wiens beeltenis door al zijn reizen wereldwijd ‘bijna even bekend is als het logo van CocaCola’, zegt Bosman.
Kampioen heiligenmaken
Johannes Paulus II is de paus van de records. Na zijn dood, maar ook bij leven. Hij legde de meeste kilometers af en bezocht de meeste landen. Maar ook verklaarde hij de meeste mensen zalig of heilig. Tijdens zijn pontificaat van 27 jaar kwam hij op een aantal van zo’n 1.300 zaligverklaringen en 460 heiligverklaringen. Dat zijn er meer dan in de vier eeuwen daarvoor, sinds het Vaticaan centraal de canonisatie ging regelen.
Moderne voorbeelden
De reden daarvoor is volgens Bosman dat de paus aansprekende voorbeelden zocht voor de moderne mens. Om hen te laten zien dat het ook in deze tijd mogelijk is goed te leven. Nissen voegt eraan toe dat Johannes Paulus II begreep dat mensen in deze tijd niet meer overtuigd worden door de katholieke leer. „Er is een enorme hang naar voorbeeldfiguren. Kijk maar naar al die talentenjachten op tv. Daar speelt de kerk op in. Zaligen en heiligen werden een instrument van de catechese.”
Heiligenfabriek
Die enorme aanwas is de vorige paus niet door iedereen in dank afgenomen. Het Vaticaan als fabriek, waar aan de lopende band heiligen worden afgeleverd. Bosman: „Je kunt zeggen dat de status daardoor afneemt. Van een koningin is er ook niet voor niets maar eentje. Als je er vijf hebt, is het lang niet zo bijzonder meer. Maar ik vind het lastig te spreken van status als het om een heilige gaat. Dat heeft niets met status te maken.”
Heiligverklaringen afschaffen
Wat Nissen betreft schapt het Vaticaan de hele canonisatie. Mensen pikken het niet meer dat een instantie in Rome bepaalt wie ze kunnen of moeten vereren, zegt hij. „Het Vaticaan moet erkennen dat het ook niet de eeuwige wijsheid in pacht heeft. Het moet de pretentie opgeven dat iemand volmaakt kan zijn. Ieder kiest tegenwoordig zelf wie hij wil navolgen, of dat nu Gandhi, Desmond Tutu of Nelson Mandela is. De heiligverklaringen kunnen naar het museum van kerkelijke antiquiteiten.”
Bron: Dit interview is gepubliceerd in
Eindhovens Dagblad, BN|De Stem, Brabants Dagblad, De Limburger, PZC, Stentor en Tubantia .
...
|
