|
Nina Hagen, Bekentenissen
Recensie, KatholiekNederland.nl, 23-11-10
Nina Hagen (1955) is in Nederland vooral bekend van haar korte relatie met Herman Brood en met diens ex-gitarist Ferdi Karmelk. Met deze laatste kreeg Hagen ook een dochter: Cosma Shiva Hagen. Zij heeft het imago van knettergekke punk-diva die alles gedaan heeft wat God verboden heeft. In 2009 echter liet Nina zich dopen, waarna in 2010 haar autobiografie verscheen Bekentenissen, even knettergek als de auteur en balancerend tussen reli-kitsch en religieus dadaïsme.
 De titel van Hagen's boek Bekentenissen roept voor de kenners van het autobiografische genre direct associaties op met een van de bekendste vertegenwoordigers van dit genre. Ergens tussen 397 en 398 schreef de misschien wel grootste kerkvader van de christelijke traditie Augustinus (354 –430) zijn Confessiones, dat - jawel - 'bekentenissen' (of 'belijdenissen') betekent.
Nina's belijdenissen
En daar houdt de overeenkomst niet op. Augustinus wilde zijn leven verhalen zoals hij er ná zijn bekering tot het christendom op terugkeek. Hij becommentarieert zijn 'heidens' leven vanuit christelijk perspectief, vol met verzuchtingen en excuses over wat hij ooit had gezondigd toen hij Christus nog niet kende. Datzelfde doet Nina Hagen. De rock bitch van de DDR kijkt vanuit haar nieuw gevonden geloof in Jezus Christus terug op haar turbulente leven. "Ondanks de openbaring [van Jezus] ben ik duizend keer ternauwernood aan de hel ontsnapt."
Jezus in de tempel
Hagen doorspekt haar autobiografie met Bijbelcitaten, die haar toepasselijk lijken. Op het einde van haar autobiografie schrijft ze zelfs een brief van God aan haar gericht, die letterlijk aan elkaar hangt van de Bijbelcitaten. Hagen leest haar leven door het oog van de bijbel. Zij gaat daarin zo ver dat ze parallellen lijkt te suggereren tussen haar leven en dat van Jezus. Zo sluipt zij samen met haar jeugdvriendin Eva elke zondagochtend naar de evangelische kerk, niet omdat ze wist wat er gebeurde, maar omdat ze de sfeer zo fijn vond ("het is daar super, ze hebben een grappige clown") . Haar vader gaat haar op een zondagochtend zoeken, vindt haar bij de ingang van de kerk en roept snikkend uit: waar ben je geweest. Hagen antwoordt daarop: in de kerk natuurlijk! Een overduidelijke parallel met het verhaal uit Lucas (2) over Maria en Jozef die hun kind in de Tempel van Jeruzalem terug vinden.
Dada
Veel critici hebben al opgemerkt dat Hagens biografie leest als een achtbaan waarin hilarische taferelen zich moeiteloos mengen met oprechte religieuze lyriek. Hagen staat hiermee in de traditie van het dadaïsme, waarna ze bijna expliciet verwijst. Als haar kindje geboren wordt, Cosma Shiva, zingt ze voor haar een liedje, waarin humor en religie tot een bijna blasfemische mix worden gebracht. Dan zegt Nina "God is je vader" en de kleine antwoordt: "Da, da, ABBA!" 'Abba' staat hier natuurlijk voor het Aramese woord dat Jezus voor zijn Vader pleegde te gebruiken: 'vadertje'.
Hugo Ball
Deze passage deed me direct denken aan het dadaïsme en aan diens 'oprichter' de Duitser Hugo Ball (1886 - 1927). De dadaïsten vertegenwoordigden in het Europese interbellum een radicale vorm van het expressionisme: de wereld was gevallen en beyond salvation. Dadaïsten als Tzara, Janco, Huelsenbeck, Arp en Richter probeerden door absurdistisch theater en nietszeggende klankgedichten de taal en daarmee de werkelijkheid te ontmantelen. In vooral het werk van Ball zie je dat de absurditeit van 'dada' en een bepaalde religieuze overtuiging elkaar zeker niet uitsluiten. Als Ball zich uiteindelijk - net als Augustinus en Hagen - tot het christendom (in zijn geval het katholicisme) bekeert, interpreteert hij zijn vroegere dada-leven in het licht van zijn nieuw gevonden geloof. Bovendien schreef ook Ball, net als Hagen en Augustinus, een autobiografie (Flucht aus der Zeit) waarin hij meewarig terugkijkt op zijn 'heidens bestaan'. 'Dada' staat dan niet (meer) voor babygebrabbel, maar voor een van zijn lievelingsheiligen, Dionysius de Areopagiet.
Chaos
Ik ben ontzettend geïntrigeerd door Hagen's verhaal, vooral wanneer zij religie en absurditeit op een serieuze manier verbindt in haar leven. Toch kunnen er ook enkele kritiekpunten worden aangewezen. Ten eerste wordt je werkelijk doodmoe van het lezen. Hagen springt van de hak op de tak, en doet geen moeite om op een gestructureerd manier haar levensverhaal te vertellen. Ten tweede lijkt de manier waarop ze doorlopend de bijbel citeert en over haar liefde tot God schrijft, ook gekunsteld, kitsch en ongeloofwaardig. Soms lijkt ook haar nieuwe geloof een 'gadget', waarmee je je leven opsiert en wat je weer wegdoet als de lol eraf is. Bovendien geeft ze vooral anderen de schuld van het overvloedige lijden dat haar ten deel is gevallen: "Ik ben ontelbare keren misleid, belazerd en bedonderd, verlaten door iemand van wie ik hield, maar die meer van drugs hield dan van mij, verraden door verkeerde vrienden en duivelse goeroes."
Nina Hagen's autobiografie is geen gemakkelijk verhaal: niet door de inhoud en niet door haar veeleisende schrijfstijl. Wie echter iets dieper wil graven, merkt een waanzinnig interessante combinatie van absurde humor en diepe religiositeit. Voor de doorbijters.
Bron: Deze recensie is gepubliceerd op KatholiekNederland.nl.
...
|
