|
Celibaat is tegendraads, gelukkig maar
Artikel, De Filosoof, 25-05-10
 De politieke exodus is begonnen. Politici die op een onverkiesbare plaats staan, kijken nadrukkelijk om zich heen voor een mooi baantje buiten Den Haag. Maar ook hoog in de Haagse Kaasstolp is het onrustig. Denk aan politici als Bas van der Vlies (SGP), vanwege zijn leeftijd, en Agnes Kant (SP), vanwege ontevredenheid binnen de partij. Veel meer reuring heeft het opstappen van de relatieve jonkies Emiel Eurlings (CDA) en Wouter Bos (PvdA) opgeleverd, vooral om de reden die werd gegeven: beide heren willen meer tijd voor hun gezin inruimen. De reacties zijn gemengd: geharnaste feministen vertrouwen dit modieuze motief niet, terwijl anderen juist deze ‘dappere keuze’ verdedigen. (Opmerkelijk: als een vrouw voor haar gezin kiest, is ze ongeëmancipeerd, maar als een man dat doet, is hij ineens juist het toonbeeld ervan.) Een twitteraar merkte op: ‘zullen we het celibaat maar verplicht gaan stellen voor politici?’
Tijd voor de kudde
Grappig opgemerkt. De r.k.-kerk heeft in de 12 e eeuw inderdaad het celibaat (geen seks) verplicht gesteld voor al zijn geestelijken: diakens, priesters en bisschoppen, mede om de reden dat een herder alle tijd moet hebben voor zijn kudde. Ondanks deze ludieke oproep tot politiek celibaat, staat het (verplichte) priestercelibaat geregeld onder zware kritiek, van buiten maar ook van binnen de eigen kerk. Zo gooide de nieuwe voorzitter van de Duitse bisschoppenconferentie, mgr. Robert Zollitsch, in 2008 nog de knuppel in het kerkelijk hoenderhok door alleen al te pleiten voor nadere discussie. De discussie werd snel en efficiënt afgekapt. Toch is de celibaatsverplichting voor priesters en kloosterlingen ‘slechts’ een kerkelijke wet, en geen goddelijke. Dat wil zeggen dat het hier niet gaat om een onfeilbare geloofsuitspraak die onderschreven dient te worden, maar om een kerkelijke bepaling. En die is ‘gemakkelijker’ aan te passen aan tijd en plaats.
Volgen van Jezus
Het denken over het priestercelibaat is oud. Paus Siricius (384 - 399) schreef in zijn Decreta en Cum in Unum dat seksuele onthouding een apostolische praktijk is. Dat wil zeggen dat de apostelen van Jezus het al deden, of eigenlijk beter: juist niet deden. En daarom, aldus deze paus en zijn talloze opvolgers, verdient dit voorbeeld navolging van de clerus. In 1123 en in 1139 werden het Eerste en Tweede Concilie (grote kerkvergadering) van Lateranen gehouden. Priesters mogen niet huwen, “omdat zij de tempel van God zijn en genoemd zouden moeten worden, de schaal van God, de bode van de Heilige Geest, is het ongepast dat zij zich bezig houden met huwelijk en onreinheden.” In 1967 bevestigde paus Paulus VI nog eens het kerkelijke standpunt in zijn encycliek Sacerdotalis Caelibatus, dat letterlijk ‘het Priesterlijk Celibaat’ betekent. Het meest gebruikte theologische argument is dat priesters zoveel mogelijk het celibataire leven van Jezus moeten volgen. Jezus lijkt dit zelf te zeggen: “Er zullen ongehuwden zijn omwille van het Koninkrijk [Gods]” (Lucas 18,28-30; Matteüs 19,27-30 en Marus 10,20-21). Seksualiteit wordt duidelijk gekoppeld aan onreinheid, en een priester wordt geacht zo rein mogelijk te zijn, zeker als hij het heilig misoffer op moet dragen in persona van Christus zelf.
Opheffing: geen wondermiddel
In het publieke debat wordt vaak geopperd dat het opheffen van het verplichte celibaat het aantal kandidaten voor de wijding zal vermeerderen, en het seksueel misbruik (pedofilie) zal verminderen. Beiden zijn waarschijnlijk onwaar. De Belgische kardinaal Godfried Danneels zei in reactie op Zollitsch: “Iedereen weet dat het celibaat een kerkelijke regel is die kan veranderen. Maar ik denk niet dat er zoveel gehuwde mannen staan te trappelen om priester te worden. Het probleem zit volgens mij dieper. Bij de vraag namelijk of mijn geloof zo sterk is dat ik er mijn hele leven aan kan wijden.” Ook zal de celibaatsopheffing niet voor minder zedengevallen leiden. Ook ‘net getrouwde’ dominees en andere hulpverleners zijn gevoelig voor perverse lusten en scheve machtsverhoudingen.
Tegendraads
Een ander – en wellicht beste - argument voor het verplichte celibaat is het ‘tegendraads’ karakter ervan. Onze laatmoderne seksbeleving is namelijk niet zonder complicaties. Filosoof en publicist Karin Melis schreef in Trouw (2006) kritisch: “Onbedoeld is seksualiteit ons stiefkindje geworden in ons emancipatieproces en in onze behoefte aan voorlichting.” Seks is een trucje geworden, een foefje dat je kan aanleren. Vrouwenbladen bieden honderden hulpjes om je eigen “seksualiteit optimaal te benutten en je geliefde aan zijn gerief te laten komen”. Toch voelen steeds meer mensen, mannen en vrouwen, zich erg ongelukkig over hun eigen lichaam, ondanks alle emancipatiegolven die over Nederland gespoeld zijn. Gevolgen: plastische ingrepen, viagra en veel, heel veel spam in je mailbox.
Publieke ruimte
Politici en opinieleiders beschouwen seks en seksualiteit als een ‘superprivaat’ terrein: daar heeft niemand anders wat te zoeken. En het Vaticaan wordt weggehoond als het haar stem laat klinken over wat zij als moreel juist ziet. Misschien wordt seks wel privé verklaard, maar overal in de publieke ruimte duikt het op. En je kan er niets aan doen. Op billboards langs snelwegen, op abri’s van bushokjes, in het tijdschriftenschap, nauwelijks een meter verwijderd van de Donald Duck en Tuinieren doe je zo. Als je geen seks tegen wilt komen, moet je het leven van een kluizenaar aannemen, ergens ver op een rots gaan zitten en hopen dat er geen journalist naar je toe komt met de vraag hoe je dat nu doet zo zonder seks.
‘Sex sells’
Dat seks verkoopt, is een oude koopmanswijsheid. Erotiek verkoopt niet alleen in nachtclubs of via escortbureaus. Het maakt niet uit wat je verkopen wilt, koppel er seks aan en het product verkoopt. Auto’s, parfums, deodorants, lingerie, kleding, kopieermachines, noem maar op, en het verkoopt door er een schaars geklede man of vrouw naast te zetten. Een paar bekende voorbeelden. Al enkele jaren voert lingeriefabrikant Sloggy een veelbesproken campagne. Op de posters staan steevast een paar mooie vrouwen, die hun naaktheid bedekken door hun handen en haar. Wat duidelijk te zien is, zijn de billen die weinig tot heel weinig worden verhuld door het product van de reclamecampagne: onderbroeken. Bij Formule 1-racen worden ‘pitspoezen’ ingezet. Wielrenners worden bij de huldiging gekust door twee of drie knappe blondines. Bij het eerst voorbeeld is er nog een logisch connectie tussen het verkochte product en het afgebeelde vrouwelijk schoon, maar bij de laatste twee geen enkele. Andere bekende voorbeelden zijn de reclamecampagnes van Fa en Shell. Bij de verkoop van een of andere motorolie liet Shell het kostbare vocht als gesmolten goud over het naakte lichaam van een donkere actrice lopen.
Columnist Jan Kuitenbrouwer: "Ook het eten van een boterhammetje is nu tot een erotische gebeurtenis geworden. Het wachten is op het melkpakje met een decolleté waar een stroompje melk in verdwijnt. Voor een andere doelgroep is er een close-up van een tepel met wite druppels eraan. Ook vla biedt vele mogelijkheden. En natuurlijk de spreekwoordelijke colafles. Je hebt helemaal geen 'dirty mind' meer nodig om overal seks in te zien, een 'mind' een genoeg." (Trouw, 2007)
Sekslessen
En hoe gaan we dan met sekseducatie om? Het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie (NIGZ) in Nederland publiceerde in maart 2007 een onderzoek naar seksuele voorlichting op basisscholen. Een derde van de scholen doet aan structureel seksueel onderwijs, maar dan eigenlijk alleen in groep 7 en 8. Vierenveertig procent doet er incidenteel iets mee als een leerling er om vraagt. Zes procent doet niets. “Kinderen worden via de media als televisie en internet steeds vaker geconfronteerd met seksueel getinte beelden. Deze beelden zijn vaak eenzijdig, rolbevestigend en weinig gevoelsmatig. Daarom is het goed als hier thuis en op school juiste en goede informatie tegenover wordt gezet.”
Maar wat leren ‘we’ onze kinderen op het gebied van seksualiteit? In de praktijk is er in het overvolle programma van de scholen alleen ruimte voor de meest elementaire kennis over de menselijke intimiteit. Seksuoloog Goedele Liekens noemt dit in haar lezing in de Amsterdamse Balie (2007) ‘loodgieterij’: wat technische kennis over zaadballen en eileiders. Over hoe je verkomt dat je ziek wordt (condoom), hoe je voorkomt dat je zwanger raakt (condoom en pil) en hoe je het snelst weer van je zwangerschap afkomt (morning after-pil, abortus).
Bevrijding?
Onze seksualiteit is bevrijd, zo luidt het adagium van de seksuele revolutie in het 2 e gedeelte van de vorige eeuw. Is dat zo? Door de opkomst van (de kennis van) SOA’s is elke vrijpartij is een mogelijkheid om (dodelijk) ziek te worden. Het is dus op zich niet verwonderlijk dat voorbehoedsmiddelen zo’n grote plek innemen bij seksuele voorlichting. Zo’n condoom werkt natuurlijk ook uitstekend tegen ongewenste zwangerschap, net zoals de pil doet. De ‘grootste revolutie op seksueel gebied ooit’ wordt het wel genoemd, evenals een van de belangrijkste factoren van de feministische bevrijding. Vrouwen waren ineens ‘bevrijd’ van de risico’s van zwangerschap. Hoe begrijpelijk ook de boodschap van beschermde seks, het blijft een feit dat seksualiteit in vele opzichten wordt gereduceerd tot een medisch probleem. Je wilt namelijk niet ziek worden, dus je beschermd je. Je wilt niet zwanger worden, dus je beschermt je. En diezelfde medicalisering gaat nog verder. Een pil helpt je om niet zwanger te worden als je dat niet wilt, maar er is geen pil die je helpt juist wel zwanger te worden als je het niet kunt.
In een wereld die steeds meer vercommercialiseert en ver-erotiseert, kan een bewust ongehuwde (lees: niet aan seks doende) priester een teken zijn van cultuurkritiek en zelfreflectie. Mgr. De Korte, bisschop van Groningen-Leeuwaarden, verwoordde het in de Volkskrant (2006): “Het celibaat wijst vooruit naar de wereld die komen gaat. Christenen geloven dat het leven uitmondt in een voltooid koninkrijk waar instituten niet meer bestaan, ook het huwelijk niet of seksualiteit.”
Het celibaat is tegendraads, gelukkig maar.
Bron: Dit artikel is gepubliceerd in De Filosoof, studentenmagazine van Filosofie (UU).
...
|
