|
Maakbare genen?
Opinie, Univers, 30-10-08
 De kennis van de genen maakt de mens een stukje meer ‘maakbaar’. Een zorgelijke ontwikkeling, meent theoloog Frank Bosman die daarom ook embryoselectie verwerpt grote vragen heeft bij embryoselectie.
Afgelopen dinsdag discussieerde ik op uitnodiging van het Studium Generale met twee eminente wetenschappers, Mathieu Noteborn (hoogleraar Biologische chemie, Leiden) en Anton Berns (directeur Wetenschapsbeleid Nederlands Kankerinstituut Amsterdam). Onderwerp waren de vragen: Hoe ver moet Biotechnologie gaan? Is embryoselectie geoorloofd? Het werd een boeiend avond met twee begeesterde voorstanders van alles wat de medische wetenschap heeft voortgebracht en één twijfelende theoloog. Is de utopie van de maakbaarheid van het menselijk bestaan, zoals onder andere de medische wetenschap poogt na te streven, wel iets om op te hopen? Ik denk het niet.
Meer controle
We roepen bij elke grote ramp en elk persoonlijk rampje om meer regels en meer controle. Er worden nieuwe flitspalen neergezet, meer controleurs aangesteld, een anonieme kliklijn geopend, onze privacy op straat en op internet nog verder ingeperkt, enzovoorts. De medische wetenschap blaast hier haar partijtje met volle overtuiging mee. Voorbehoedsmiddelen voorkomen ongewenste zwangerschappen, vruchtbaarheidsbehandelingen voorkomen ongewenste kinderloosheid, abortus voorkomt ongewenste kinderen en euthanasie voorkomt ongewenst ‘ondragelijk en onomkeerbaar lijden’. Alles draait om controle, tot en met de beheersing van het eigenlijk menselijk, sterfelijk lichaam. En nu het ‘geheim van het leven’, het menselijk genoom in kaart is gebracht, kan embryoselectie de geboorte van kinderen met ongewenste dodelijke ziektes voorkomen door middel van een ‘bijtijdse’ abortus.
'Ik' als criterium
 Wat ik schets is misschien een doemscenario, en de realiteit is natuurlijk gecompliceerder en minder eenduidig. Maar dat er rond een bepaalde ethische grens gemanoeuvreerd wordt, is mijn inziens evident. Zo zei predikant Abeltje Hoogenkamp in dagblad Trouw over de kwestie rond embryoselectie: "Het gaat dan nog om een klompje cellen. Dat is nog geen kind. Ik laat me bij zulke ethische kwesties leiden door het rationele: heb ik [met het kind] een band?" (4 juni 2008). Zie hier het grote gevaar van onze laatmoderne samenleving. Het 'ik' is allesbepalend. Een mens is pas een mens (voor mij) als ik er een band mee heb. Het 'ik' wordt hiermee het criterium voor menswaardigheid van een ander, en eigenlijk voor het bestaan van die ander zelf. Er is geen vooraf gegeven waarde meer, het leven is niet meer a priori heilig.
Vrije keuze?
Mijn opponenten in het debat poneerden geregeld de stelling dat mensen niet verplicht zijn om gebruik te maken van de kennis en mogelijkheden van de medische wetenschap. Het zou altijd (moeten) gaan om de vrije keus van het absoluut vrije individu. De mantra van de liberalen. Ik betwijfel over zo iets bestaat als zo’n vrije keuze. Alles keuzes die wij maken, worden tot grote hoogte beïnvloed door onze omgeving: vrienden, familie, werk, maatschappij, enzovoorts. Als mensen ervoor kiezen om geen gebruik te maken van de medische kennis, bijvoorbeeld door geen prenatale vlokkentest te ondergaan, kan deze keuze ‘verwijtbaar’ worden. Ik vrees dat bijvoorbeeld de zorgverzekeraars zullen gaan weigeren de hoge gezondheidskosten van bepaalde groepen te betalen met als argument dat ‘het’ immers verkomen had kunnen worden. De rekening is dan voor de ouders.
En in zo’n samenleving wil ik niet leven.
Bron: Een ingekorte versie van dit artikel is gepubliceerd in Univers.
...
|
