|
Verlies vertrouwen ondermijnt samenleving
Opinie, Nederlands Dagblad, 18-09-08
Veel mensen hebben hun vertrouwen in de politiek verloren, en nu ook in de economie. Maar zonder vertrouwen wordt de samenleving onleefbaar.
 De economie heeft het zwaar deze dagen. In de Verenigde Staten konden de banken Fannie Mae and Freddie Mac alleen door ingrijpen van de federale overheid worden gered. De gerenommeerde zakenbanken Lehman Brothers en Merril Lynch stevenen af op faillissement. De olieprijs stijgt, de inflatie loopt op, de consumenten houden hun hand op de knip en de economische groei komt tot stilstand. Zo is aan veel stamtafels in de kroeg en op tv te horen: het vertrouwen in de economie is verdwenen!
Dat is paradoxaal. De economie bestaat bij de gratie van de collectieve overtuiging dat papiertjes met getallen erop in onze portemonnees inwisselbaar zijn voor diensten en producten. Als iedereen zijn vertrouwen in papier- en plasticgeld (creditcards) zou verliezen en zijn geld als goud bij de bank zou opeisen, stort de gehele economie in. De papieren gelden zijn niet gedekt door grondstoffen als goud. Al decennia niet meer, nergens in de wereld.
Cruciaal
Dit vertrouwen is cruciaal voor een goed functionerende samenleving. Wij geven elkaar elke dag heel veel vertrouwen. Als ik 's ochtends een glas water neem, vertrouw ik het waterbedrijf dat dit het vocht goed schoongemaakt heeft, zodat ik het veilig kan drinken. Als ik even later in de bus naar mijn werk stap, vertrouw ik er blind op dat de chauffeur niet alleen rijvaardig is, maar zich ook verantwoordelijk voelt om mij veilig op de juiste plek af te zetten. En zo kan ik de hele dag doorgaan. Handel, relaties, diensten, alles bestaat uit vertrouwen.
Natuurlijk zijn er wetten die regelen dat drinkwater schoon moet zijn en buschauffeurs hun rijbewijs moeten hebben. Maar als ik dood ben door brak drinkwater of een incapabele chauffeur, koopt ik daar niets voor. Ik neem aan dat iemand te vertrouwen is tot het tegendeel bewezen is.
Heroïsch
Is dat niet naïef en gevaarlijk? Jazeker, vertrouwen is een van de meest heroïsche en tegelijkertijd gevaarlijkste deugden die we kennen. Door iemand je vertrouwen te geven, bestaat het risico dat dit vertrouwen beschaamd wordt. En dat is ieder van ons al vele malen overkomen. En toch gaan we er elke dag gewoon mee door.
Waarom? Omdat de maatschappij anders onleefbaar wordt. Er zijn toch al tekenen zat dat vertrouwen als publieke deugd een langzame dood sterft. Het wantrouwen in de gevestigde politiek is op een historisch dieptepunt. Balkenende's ploeg wordt 'het slechtste kabinet ooit' genoemd. Grote groepen 'ontevredenen' hebben zich geheel van het politieke bedrijf afgekeerd of zoeken hun heil in extremen als de PVV of TON.
Helaas zal het niet lang duren of ook het vertrouwen dat zij aan Wilders en Verdonk hebben gegeven, zal beschaamd worden. Vervolgens zeggen deze ontevredenen dat 'de politiek' hen niet vertegenwoordigt. Dat is logisch, want ze participeren zelf immers niet meer. Het is een zichzelf vervullende profetie.
Eigen gelijk
Burgers die hun vertrouwen kwijt zijn in de economie, houden op met consumeren en halen in het ergste geval hun spaar- en beleggingsgeld uit het financiële systeem. Vervolgens zien ze de economie instorten en roemen hun eigen gelijk, dat ze zelf hebben helpen veroorzaken.
Hetzelfde geldt voor 'moslim bashers'. Zij zetten 'de moslims' graag neer als gewelddadig, achterlijk en onaangepast. Als enkele moslims radicaliseren omdat ze het zat zijn in de hoek gezet te worden, gnuivelen de criticasters. En als enkele moslims geweld gebruiken, roepen ze eensgezind dat ze het altijd al gezegd hebben.
We roepen bij elke grote ramp en elk persoonlijk rampje om meer regels en meer controle. Er worden nieuwe flitspalen neergezet, meer controleurs aangesteld, een anonieme kliklijn geopend, onze privacy op straat en op internet nog verder ingeperkt, enzovoorts. Iedereen lijkt het vertrouwen te zijn verloren. We zien beren en wolven op de weg - en die zijn er ook -, maar vergeten dat we die dieren er gedeeltelijk zelf neergezet hebben.
Misschien hebben gelovigen van allerlei pluimage het hier iets gemakkelijker in. Zij geloven immers in het bestaan van een God, wat niet te bewijzen is. Elk bidden tot God en elk denken over God (theologie), begint bij het vertrouwen dat Hij bestaat en dat Hij zich om ons bekommert. Zonder dit 'blind' vertrouwen valt de basis weg onder elke religie. Als God wegvalt, valt de bodem onder al het andere vertrouwen ook weg.
Vertrouwen beschamen is moreel verwerpelijk en ondergraaft de fundamenten van een beschaafde samenleving als de onze. Maar je vertrouwen dan maar geheel verliezen, luidt evenzeer het einde van onze beschaving in.
Drs. Frank G. Bosman is theoloog en verbonden aan de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg.
Bron: Dit artikel is gepubliceerd in het Nederlands Dagblad.
...
|
